یادداشت های اهور

یادداشت های منصوره اشرافی درباره هنر و ادبیات

نگاهی به رابطه حق – دانش _ قدرت

  

نگاهی به رابطه حق – دانش _ قدرت (قسمت اول)

از منظر نگاه فوکو میان دانش و قدرت  همیشه رابطه ای وجو د د اشته است .فو کو نقش زبان در اعمال و حفاظت از قدرت را به خوبی تشریح کرده است .بر اساس نظرات او ، جهان مدرن غربی شدیدا تحت کنترل گفتمان هایی است که رفتارمان را به هنجار می کنند .فوکو به نقش ادبیات و سایر متون در چرخش و دوام قدرت اجتماعی توجه دارد اما می توان گفت همین نقش را نیز ادبیات در چرخش و دوام(حق – دانش ) نیز به عهده دارد.

اگر مجاز باشیم دانش را مترادف حق بدانیم  می توانیم از دیدگاه بر خورد حق با قدرت به مسله نگاه کنیم .اما چگونگی این رابطه به چگونگی تقسیم بندی صف ها در این دو مرز را دارد  گاهی در برخی مواقع و در میان برخی از تفکرات دانش و قدرت ملازم یکدیگر شناخته شده اند و گاهی نیز رو در روی هم قرار داشته اند.

در ابتدا نگاهی بیندازیم به دو مقوله حق و قدرت:

درهیاهوی غم انگیز زمانه ، ایا هرگز اندیشیده ایم که قدرت ملازمه با حق دارد یا نه؟ و اصولا حق و قدرت همزاد و توامند یا نه؟ و ایا هر چه " حق " بود با"  قدرت " است و قدرت جز با حق و در بر حق تجلی خواهد کرد یا نه؟

متاسفانه باوجود ی که عدالت نسبی حاکم بر روابط بشر ایجاب مب کند که حق و قدرت با هم باشند و با هم زیست کنند و همیشه صاحب حق صاحب قدرت باشد و قدرت در کف حقیقت، بسیاری از اوقات می بینیم که نه تنها حق و قدرت با هم و در بر هم نیستند بلکه افقی که هر یک می نگرند با افق دیگری متفاوت و حتی متضاد است.حقیقت به اتکا جوهر واقعیتی که در آن نهفته است ، چون دانه ای که نیروی رویش و بر و بار را در خود احساس می کند، خود را بی نیاز از هر چیز و هر کس می داند . می بیند همین کافی ست که خود را بنمایاند و در محیطی که استشمام حق شادی و لطافتی بدان می بخشد ، رشد کند و بالاخره در صحنه ی ظهور و بروز پیروز می شود.

قدرت نیز در مقام هماوردی با نیروهایی چون حق، به اتکا خشونت سرد و صامت خویش و اینکه هرگز از پای نخواهد افتاد خواست خود را بالاتر و بر تر از همه ی حقوق می داند و به زبان حال می گوید: هر چه من گفتم حق است و آنچه من خواستم حق و آن چه کرده و می کنم نیز حق.زیرا محیط رشد قدرت تنها به ابیاری و نگهبانی نیاز دارد و هرگز نیازی برای نفوذ در اندیشه ها در خود نمی بیند.از این رهگذر ، رهگذر هماوردی حق و قدرت ، بشر چه مصایبی را تحمل کرده است و چه تلخی ها و مرارت ها یی را کشیده است.تاریخ هر چند گنگ و سطحی و مجامله کار و احیانا لاشعور است  اما کم وبیش آکنده از تلاش ها و بر خورد هاییست که هر از یک از نیرو های حق و قدرت برای از میان بر داشتن و در هم کوفتن همدیگر داشته اند.

در این میان تنها انسان بی پنا ه و سر گردان ، انسانی که پیوسته حق را می یافته و زیر لگد قدرت آن را از دست می داده ، رنج می برده و خون دل می خورده و در این راه چه بسا...  جان را از دست داده است.قدرت در حقیقت نیرویی عاصی و کور است که هیچ هدفی ندارد . هدفش تنها در خواست کسی است که او را چون موم در دست داشته و به هر شکلی که می خواهد در بیاورد ، خواه از نظر اقتصادی ف خواه سیاسی ، خواه فکری...

قدرت حیله گرانه دریافته که جز با ماسک تظاهر و ریا و تبلیغ و احیانا نیرنگ نمی تواند راسا خودش را بنامایاند . چه که حق صاحب چنان نیروهای نا شناخته و حیرت بر انگیزی ست که اگر قدرت بخواهد بی مدد حتی نام آن ، هر چند ظاهری و دروغ ، گامی بردارد زود از پا می افتد و خسته و زبون می شود.گر چه ممکن است کم وبیش حق و قدرت در کنار هم و با هم تجلی کنند ، ولی حق همیشه خودش را می نمایاند و خواص وجودی خودش را آشکار می کند ،وقدرت جز اعمال سبکسرانه نیات چیز دیگری نیست و از همی روست اگر در راه حق به کار افتد ارزش پیدا می کند.

دیده شده که قدرت هنگامی که دوش به دوش حقیقت است چه معجزاتی می کند و به هنگامی که در برابر آن ، چگونه تن به پستی و رذالت می دهد. حق همیشه با راستی ، فداکاری ، پاکبازی، و فضیلت اخلاقی و واقعیت شناسی توام بوده و قدرت با نیرنگ ، کینه توزی ، تظاهر و فساد اخلاق.همیشه اعمال زور و قدرت و رسوایی اعمال قدرت توام با حق ، با سبکسری ، جنایت ، خیانت ، از میان بر داشتن مادی و معنوی توام بوده و هست . قدرت می خواهد آن چه را که مغایر منافع خویش است از پیش پا بردارد و ان چه را که بر خلافاراده صاحب قدرت در برابر ش قد علم می کند سر به نیست سازد ، حتی اگر حق باشد.

ولی حق و حقیقت در فضای دیگری سیر می کنند . از چشمه های دیگر اب می نوشند و ضربه های درد ناک و کاری قدرت را با روی باز می پذیرد ، ولی حرف خودئش را می زند و کار خودش را می کند ، چه که پیروزی او  در وجود داشتن و بقای اوست و نه چیز دیگری.

ادامه دارد...

 

 

 

 

 

 

+   ; ۸:۱٩ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱۳۸٦/٢/۳٠

Powered by PersianBlog.ir